Kluczowa jest inwestycja w młodych
Z dr inż. Anną Jarząb, laureatką Programu Stypendialnego L’Oréal-UNESCO Dla Kobiet i Nauki 2025 oraz Mentorką w projekcie Dziewczyny do Nauki! w roku 2024/2025, rozmawia Magda Tytuła.
– Jak wyglądała Twoja droga do świata nauki?
– Moja pierwsza pasja do nauki pojawiła się podczas pracy badawczej, kiedy studiowałam Biotechnologię na Politechnice Wrocławskiej. Wtedy też po raz pierwszy związałam się z Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polskiej Akademii Nauk, gdzie zresztą pracuję do dziś. To właśnie coraz częstsze wizyty w „prawdziwym” laboratorium oraz możliwość przeprowadzania samodzielnych eksperymentów przyciągnęły mnie do pracy badawczej.
– Co jest potrzebne, by być w nauce? I żeby w niej zostać?
– Myślę, że przede wszystkim prawdziwa pasja oraz przekonanie, że robi się to, co nas rzeczywiście interesuje. Na pewno liczy się też zaangażowanie oraz upór podczas szukania odpowiedzi na pytania, które nas naprawdę nurtują.
– Czy nauka ma płeć?
– Nie! Uważam, że zarówno kobiety, jak i mężczyźni potrafią robić dobre badania naukowe. Nauka nie ma więc nic wspólnego z płcią, za to liczy się w niej na pewno ciekawość świata, pasja do eksperymentowania i odkrywania.
Ważnym zagadnieniem jest natomiast problem rozwoju kobiet w nauce, a właściwie – kobiet w każdej dziedzinie życia. Polega on na tym, że kobiety na kluczowym etapie rozwoju zawodowego, często w momencie kiedy stają się ekspertkami w swojej dziedzinie, muszą godzić wiele różnorodnych ról, w szczególności tych związanych z zakładaniem rodziny czy macierzyństwem. Często wymaga to od nas niezwykłej determinacji oraz umiejętności znalezienia czasu na dodatkową pracę np. późnym wieczorem, kiedy nasze dzieci zasypiają, jak również ustalenia sobie priorytetów. Myślę, że gdyby nie konieczność łączenia wielu spraw, rodzinnych, domowych i zawodowych, w nauce byłoby zdecydowanie więcej kobiet.
– Co zatem pomaga kobietom w karierze naukowej?
– Na pewno bardzo ważne jest wsparcie rodziny. Poczucie, że mamy stabilne, przyjazne nam i akceptujące „zaplecze”. Ponadto należy pamiętać, że nauka to taka droga, którą rzadko kiedy kroczymy samotnie, dlatego liczy się wsparcie mentorów, ale też bardzo ważna jest rola zespołu, z którym pracujemy i z którym rozwijamy wspólne pomysły. Podkreśliłabym również, że istotne jest, by trafić na młodych ludzi z pasją, którzy rzeczywiście chcą angażować się w naukę. Inwestycja w młodych badaczy, w rozwijanie ich ciekawości to według mnie klucz do wspólnego sukcesu. I o ile na wcześniejszych etapach mojej ścieżki zawodowej zależało mi na rozwijaniu samej siebie oraz własnych umiejętności, to dzisiaj traktuję moją obecność w świecie nauki jako rodzaj misji w kierunku rozwijania młodych naukowców. Bardzo zależy mi na tym, by to młodzi stawali się coraz lepszymi badaczami.
– Jakie znaczenie ma dla Ciebie fakt, że zostałaś laureatką stypendium L’Oréal-UNESCO dla Kobiet i Nauki?
– Ogromne. Przede wszystkim dlatego, iż pokazuje ono, że moje badania są interesujące. Dla mnie stanowi też taką podpowiedź, że jestem na słusznej ścieżce swojego rozwoju zawodowego. Stypendium L’Oréal-UNESCO było dla mnie zawsze symbolem jakości naukowej, pasji i ciekawości, jaką reprezentują laureatki tego programu. To dla mnie zaszczyt, że mogłam dołączyć do tego grona.
– Dzisiaj odniosłaś sukces. Nauka to same sukcesy? I czym dla Ciebie jest sukces w nauce?
– Zdecydowanie w świecie nauki odnosimy więcej porażek niż sukcesów, w szczególności jeśli chodzi o wyniki naszych badań eksperymentalnych. Większość z nich niestety prowadzi do negatywnych wyników, a długotrwałe eksperymenty trzeba powtarzać wielokrotnie. Ponadto wszystkie małe kroki, które stawiamy całymi miesiącami, czasami latami, a które prowadzą do sukcesu w postaci np. pojawienia się publikacji, otrzymania grantu czy uzyskania nagrody, są według mnie bardzo ważne. Mam jednak wrażenie, że praca badacza obfituje raczej w porażki i „odrzucenia”, z którymi jako naukowcy musimy nauczyć się mierzyć, choć akceptacja krytyki naszych pomysłów, zwłaszcza na początku nie przychodzi łatwo... Sukcesy stanowią raczej wyjątek, biorąc pod uwagę liczbę wysyłanych przez nas aplikacji. Cała sztuka polega więc na tym, by się nie poddawać, ale trenować w sobie wytrwałość, udoskonalać nasze pomysły i aplikacje oraz próbować ponownie…
– Hasłem stypendium L’Oréal-UNESCO, które dziś padło z ust wszystkich laureatek, jest „Jestem Kobietą Nauki”. Co czujesz, mówiąc to zdanie?
– Dla mnie to hasło, które definiuje kobiety prowadzące badania, kierujące się przede wszystkim jakością naukową oraz ciekawością i pasją, a także determinacją do tego, by stawać się coraz lepszymi naukowczyniami. Dziś czuję ogromna dumę, że zostałam zauważona i doceniona jako jedna z nich.
Dr inż. Anna Jarząb
Badaczka związana z Instytutem Immunologii i Terapii Doświadczalnej im. Ludwika Hirszfelda Polska Akademia Nauk; specjalizuje się w proteomice i biochemii białek. Prowadzi badania mające na celu zwalczanie i zapobieganie chorobom zakaźnym. Interesują ją mechanizmy swoistej i nieswoistej odpowiedzi immunologicznej, w szczególności rola przeciwciał w rozpoznawaniu patogenów.
Stypendium za pracę: Badania strukturalne i funkcjonalne białek w kontekście ich termolabilności oraz immunogenności
